Eğitim dünyasında son yıllarda sıklıkla adından söz ettiren ve gün geçtikçe daha da yayılan bir yöntem konuşuluyor; çocuklar için felsefe (P4C)! Çocuklara farklı bakış açılarının kapılarını aralayan çocuklar için felsefe (P4C)’yi yakından tanıyalım…
Çocuklar İçin Felsefe Nedir?
Çocukların daha akılcı, eleştirel, merak uyandırıcı ve yaratıcı bireyler olarak gelişmelerine yardımcı olmak için ortaya atılan çocuklar için felsefe (P4C), Prof. Matthew Lipman tarafından ortaya atılmış bir disiplindir. Temel ilkesi çocuklara açık bir şekilde tartılma fırsatı sağlamak ve önemi olan soruları sorabilmeyi öğretmektir.
Peki P4C ne anlama geliyor diye soracak olursanız bu konuda birkaç farklı ifadelerin olduğunu söyleyebiliriz. Bunlardan birisi Philosophy for Communities yani topluluklar için felsefe olurken bir diğeri de Philosphy for Children; çocuklar için felsefe olarak yorumlanıyor. 4C ise yaratıcılık, eleştirel düşünce, iş birliği ve özen göstermenin İngilizce karşılığında buluşuyor. Hangi tanım olursa olsun bu yöntem çocuklara bu becerileri edindirmeyi hedefliyor. Çocuklar bu yaklaşımda felsefe tarihini ve filozofların düşüncelerini öğrenmeyi değil; felsefi problemlere karşı cevaplar aramayı öğreniyorlar.
Çocuklar İçin Felsefenin (P4C) Yararları Nelerdir?
Çocuklar için felsefe (P4C), onların düşünsel gelişimini olumlu etkilemesinin yanında birçok yönden faydalıdır. Şimdi onlara bakalım:
- Eleştirel ve yaratıcı düşünmeyi,
- Neden-sonuç ilişkisini kurabilmeyi,
- Dili etkin kullanmayı,
- Özgüven gelişimini,
- Diğer açılardan bakabilmeyi,
- Kendini ifade edebilmeyi,
- Bağlantılı düşünmeyi,
- Kavramları tanımlama, ayırt edebilme ve sınıflamayı,
- Genellemelerden kaçıp, kavramsal ifadelerde tutarlılık sağlamayı,
- Farklı düşüncelere eşit uzaklıkta kalabilmeyi,
- Sorgulamayı,
- Mantık hatalarını fark edebilmeyi ve itiraz geliştirmeyi,
- Soru sormayı geliştirir.
Tüm bu olumlu özelliklerin yanı sıra çocuklar için felsefe (P4C), çocukların diğer derslerdeki başarılarını arttırıyor. Hatta bunun bilimsel araştırmalarla kanıtlandığını da ekleyebiliriz. Bu yöntem çocukların bilgi alıcısı olmaktan çıkıp bilgi üretici olmalarını da destekliyor.
Çocuklar İçin Felsefe Nasıl Uygulanır?
Çocuklar için felsefe (P4C) oturumunda 5-15 kişilik gruplar oluşturulur. Burada tartışmaların amacı sorgulanan düşünce hakkında bir nihayete varmak ya da ders çıkartmak değildir, belirlenen konu üzerine düşünme etkinliğidir. Bir ‘kolaylaştırıcı’ ve onun etrafında toplanan ‘soruşturan topluluk üyeleri’nden oluşur. Bazı oturumlarda istenirse dış gözlemci de bulunabilir. Ancak gözlemci kesinlikle tartışmaya dahil olmaz, yalnızca gözlem yapabilir. Kolaylaştırıcı, soruşturan topluluğu geliştirir, konuşulanlara yorumsuz ve yanıtsız kalır. Soruşturan topluluk konu dışına çıkıp dağıldığında soru yönelterek odağı yeniden toplarlar. Kolaylaştırıcının görevi tartışma konusu oluşturmak ve buna uygun sorular sorarak tartışmayı kurallarına uygun halde yönetmektir. Diğer önemli bir ayrıntı da başlarken mutlaka zaman belirlenmelidir. Örnek uyaran olay paylaşılır ve ardından bu konuyu tartışmaya yönelik sorular yöneltilir. Sorular felsefi bir hale geldikçe çocuklar birbirlerini dikkatli bir şekilde dinlemeyi, düşünce farklılıklarına saygılı yaklaşmayı öğrenirler.
Çocuklar İçin Felsefenin Kökeni
Çocuklar için felsefenin tarihi günümüzden yaklaşık 60 yıl öncesine dayanıyor. 1960’lı yıllarda Amerikalı felsefe profesörü Matthew Lipman verdiği derslerinde öğrencilerinin akıl yürütme becerilerinin yeterli seviyede olmadığını görür ve doğru düşünmeyi öğrenmenin çok daha erken yaşlarda olması gerektiğini düşünür. Bunun sonucunda da çocuklar için felsefe (P4C) yöntemini uygulamaya alır.
Matthew Lipman ile Ann Sharp bu disiplini geliştirirlerken temele Sokratik Diyalog yöntemini alırlar. Bu yöntemde karşımızdaki kişinin hiçbir şey bilmediği varsayılarak ona sorular sorarak düşünmesi amaçlanır. 1990’lı yıllarda Alman felsefeci ve eğitmen Karin Murris de Lipman ile çalışmaya başla ve yaptığı çalışmaların sonucunda felsefenin okul öncesi çocuklar için de uygulanabilir hale gelmesini sağlar.
Çocuklar İçin Felsefede Eğitim Araştırmaları
Elbette diğer tüm methodlarda olduğu gibi çocuklar için felsefe (P4C) methodu da çok kez araştırıldı. 2006 yılında iki İngiliz psikolog bu sistemle ilgili bir inceleme hazırladı. Seçilen çalışmaların tümünün aşağıda paylaştığımız alanlarda olumlu sonuçlar sağladığını söyleyebiliriz.
1- Bilişsel yetenekteki gelişmeler
Her hafta bir saatlik sorgulamaya dayalı öğretim metodunun kullanılması ile çocukların akıl yürütme yetenekleri üzerinde önemli etkileri gözlenmiş. Öğrencilerin bu araştırma esnasında özsaygılarının arttığı tespit edilmiş. Bu da bize soruşturmaya dayalı sistemlerin özgüven gelişimine elverişli olduğunu gösteriyor.
2- Eleştirel düşünme becerileri ve sınıf içi diyalogda gelişmeler
Deney grubuna alınan öğrencilerin altı ay süresince, nedenleriyle görüşlerini destekleyen öğrencilerin iki katına çıktığı bilgisine varılmış. Öğretmenlerin de öğrencilerin yorumlarına yanıt olarak açık uçlu bir takip sorusu yöneltmeleri de iki katına çıkmış. Aynı zamanda öğrencilerin konuşma süreleri de gittikçe yükseldiği belirlenenler arasında.
3- Duygusal ve sosyal gelişmeler
Öğrencilerin iletişim becerileri, özgüvenleri ve konsantrasyonlarında yükselme saptanmış. Soruşturan toplulukta bulunan öğrencilerin duygularını ve dürtüselliklerini daha iyi bir şekilde yönetmeyi öğrenmelerine de yardımcı olduğu yorumuna ulaşılmış.
Çocuğunuzun felsefi öğrenme yöntemlerini öğrenmesini ve kendine özgü bir düşünme sistemi geliştirmesini ister misiniz? Online eğitim platformu Fundomundo’da farklı yaş grupları için ‘Çocuklar için Felsefe Dersleri’ yer alıyor. 5-8 yaş grubu çocuklarının katılabileceği ‘Çocuk Felsefesine Adım Atıyorum’ dersini satın alarak miniğinizin çocuk felsefesine ilişkin düşünme ve iletişim becerisi gelişiyor. Sizin için uygun dersleri ‘Çocuklar İçin Kişisel Gelişim Dersleri’ kategorimizde de bulabilirsiniz.
