{"id":3043,"date":"2023-05-04T10:43:45","date_gmt":"2023-05-04T07:43:45","guid":{"rendered":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/?p=3043"},"modified":"2023-05-04T10:43:46","modified_gmt":"2023-05-04T07:43:46","slug":"sonuclariya-herkesi-etkileyen-sosyal-psikoloji-deneyleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/sonuclariya-herkesi-etkileyen-sosyal-psikoloji-deneyleri","title":{"rendered":"Sonu\u00e7lar\u0131ya Herkesi Etkileyen Sosyal Psikoloji Deneyleri"},"content":{"rendered":"\n

Bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n temelini olu\u015fturan ilgin\u00e7 deneyleri daha \u00f6nce duymu\u015f muydunuz? Psikolojik ve sosyal deneylerle bireylerin davran\u0131\u015flar\u0131 incelenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ocuklar i\u00e7in psikoloji e\u011fitimi<\/a>nin \u00f6nemi bir kez daha bu yaz\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ocuklar\u0131n i\u00e7in okuma ve yarat\u0131c\u0131 yazma e\u011fitimi<\/a>ne ba\u015flaman\u0131n en uygun yollar\u0131ndan biri de bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r. G\u00fcvenli bir ortamda bilimsel bilgi \u00fcretebilmek ve yarat\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapabilmek i\u00e7in yaz\u0131m\u0131z\u0131 okumaya devam edin.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Stanford Hapishane Deneyi: G\u00fcc\u00fcn Etkisi<\/h2>\n\n\n\n

1970’lerin ba\u015f\u0131nda Philip Zimbardo, Stanford Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc’n\u00fcn bodrum kat\u0131nda sahte bir hapishane kurdu, mahkumlar\u0131 ve gardiyanlar\u0131 oynamalar\u0131 i\u00e7in kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 i\u015fe ald\u0131 ve hapishane m\u00fcd\u00fcr\u00fc rol\u00fcn\u00fc oynad\u0131. Deney, bir hapishane ortam\u0131n\u0131n davran\u0131\u015f \u00fczerindeki etkisini incelemek \u00fczere tasarlanm\u0131\u015ft\u0131, ancak k\u0131sa s\u00fcrede t\u00fcm zamanlar\u0131n en \u00fcnl\u00fc ve tart\u0131\u015fmal\u0131 deneylerinden biri haline geldi. Stanford hapishane deneyinin ba\u015flang\u0131\u00e7ta tam iki hafta s\u00fcrmesi planlanm\u0131\u015ft\u0131. Sadece 6 g\u00fcn sonra sona erdi. Neden mi? \u00c7\u00fcnk\u00fc kat\u0131l\u0131mc\u0131lar \u00fcstlendikleri rollere o kadar kendilerini kapt\u0131rd\u0131lar ki, gardiyanlar neredeyse sadist\u00e7e tacizkar tav\u0131rlar sergilediler ve mahkumlar ise her zaman endi\u015feliydi ve depresiftiler. K\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hretinin bir k\u0131sm\u0131, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131lara y\u00f6nelik muamelesinden kaynaklan\u0131yor. Denekler \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde psikolojik s\u0131k\u0131nt\u0131 yaratan bir duruma sokuldu. \u00d6yle ki \u00e7al\u0131\u015fma, deneyin yar\u0131s\u0131ndan az bir s\u00fcre sonra durdurulmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma uzun s\u00fcre insanlar\u0131n duruma nas\u0131l boyun e\u011fdi\u011finin bir \u00f6rne\u011fi olarak kabul edildi, ancak ele\u015ftirmenler kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sahte hapishanenin “m\u00fcd\u00fcr\u00fc” s\u0131fat\u0131yla Zimbardo’nun kendisi taraf\u0131ndan gereksiz yere etkilenmi\u015f olabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Stanford hapishane deneyi, hapishane davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 incelemek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f olsa da, o zamandan beri insanlar\u0131n durumlardan ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde etkilendi\u011finin bir simgesi haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Jane Elliott \u2013 B\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f Bir S\u0131n\u0131f<\/h2>\n\n\n\n

Martin Luther King Jr’\u0131n 1968’de \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin ard\u0131ndan, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131f \u00f6\u011fretmeni Jane Elliott s\u0131n\u0131f\u0131nda bir deney ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Kontroll\u00fc ortamlarda yap\u0131lan resmi bir deney olmasa da B\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f Bir S\u0131n\u0131f, \u00e7ocuklar\u0131n \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k kavramlar\u0131n\u0131 anlamalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak iyi bir sosyal deney \u00f6rne\u011fidir. <\/p>\n\n\n\n

S\u0131n\u0131f iki gruba ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131: mavi g\u00f6zl\u00fc \u00e7ocuklar ve kahverengi g\u00f6zl\u00fc \u00e7ocuklar. Elliott bir g\u00fcn boyunca mavi g\u00f6zl\u00fc \u00f6\u011frencilerine ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 davranm\u0131\u015f, onlara daha fazla ilgi g\u00f6stermi\u015f ve \u00f6d\u00fcllerle \u015f\u0131martm\u0131\u015ft\u0131r. Ertesi g\u00fcn, ekstra iyilik ve ayr\u0131cal\u0131klardan yararlanma s\u0131ras\u0131 kahverengi g\u00f6zl\u00fc \u00f6\u011frencilerdeydi.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, hangi \u00f6\u011frenci grubuna ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 muamele yap\u0131ld\u0131ysa, s\u0131n\u0131fta ola\u011fan\u00fcst\u00fc iyi performans g\u00f6stermi\u015f, daha y\u00fcksek s\u0131nav puanlar\u0131 alm\u0131\u015f ve daha s\u0131k ezber yapm\u0131\u015ft\u0131r; ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa u\u011frayan \u00f6\u011frenciler a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015f hissetmi\u015f, testlerde zay\u0131f cevap vermi\u015f ve s\u0131n\u0131fta cevaplar\u0131ndan emin olamam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Deneyin sonunda \u00e7ocuklar o kadar rahatlam\u0131\u015flard\u0131 ki, birbirlerini kucaklad\u0131lar ve insanlar\u0131n d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerine g\u00f6re yarg\u0131lanmamas\u0131 gerekti\u011fi konusunda hemfikir oldular.<\/p>\n\n\n\n

Otoriteye \u0130taat: \u0130nsan\u0131n Zalim Olma Kapasitesi<\/h2>\n\n\n\n

Adolph Eichmann’\u0131n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda i\u015fledi\u011fi sava\u015f su\u00e7lar\u0131 nedeniyle yarg\u0131lanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, psikolog Stanley Milgram insanlar\u0131n neden itaat etti\u011fini daha iyi anlamak istedi. “Eichmann ve Holokost’taki milyonlarca su\u00e7 orta\u011f\u0131 sadece emirlere uyuyor olabilir miydi? Hepsine su\u00e7 orta\u011f\u0131 diyebilir miyiz?” <\/p>\n\n\n\n

Tart\u0131\u015fmal\u0131 itaat deneylerinin sonu\u00e7lar\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi ve bug\u00fcn hem d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc hem de tart\u0131\u015fmal\u0131 olmaya devam ediyor. \u00c7al\u0131\u015fma, kat\u0131l\u0131mc\u0131lara ba\u015fka bir ki\u015fiye giderek daha fazla ac\u0131 veren \u015foklar vermelerini emretmeyi i\u00e7eriyordu. Kurban sadece yaral\u0131 numaras\u0131 yapan bir s\u0131rda\u015f olsa da, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar di\u011fer ki\u015fiye elektrik \u015foku verdiklerine tamamen inanm\u0131\u015flard\u0131r. Kurban itiraz etti\u011finde veya kalp rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan \u015fikayet etti\u011finde bile kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %65’i deneycinin emriyle ac\u0131 verici, muhtemelen \u00f6l\u00fcmc\u00fcl \u015foklar vermeye devam etti.<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, hi\u00e7 kimse sadece bir otorite fig\u00fcr\u00fcn\u00fcn emriyle ba\u015fka bir insana ac\u0131 veya i\u015fkence uygulayabilece\u011fine inanmak istemez. \u0130taat deneylerinin sonu\u00e7lar\u0131 rahats\u0131z edicidir \u00e7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131n san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok daha itaatk\u00e2r olduklar\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma, ba\u015fta kat\u0131l\u0131mc\u0131larda yaratt\u0131\u011f\u0131 psikolojik s\u0131k\u0131nt\u0131lar olmak \u00fczere etik kayg\u0131lardan muzdarip oldu\u011fu i\u00e7in de tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bobo Bebek Deneyi<\/h2>\n\n\n\n

Televizyonda \u015fiddet izlemek \u00e7ocuklar\u0131n daha agresif davranmas\u0131na neden olur mu? 1960’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda yap\u0131lan bir dizi deneyde psikolog Albert Bandura, g\u00f6zlemlenen sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerindeki etkisini ara\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bobo bebek deneylerinde \u00e7ocuklar bir yeti\u015fkinin Bobo bebekle etkile\u015fimini izliyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bir durumda, yeti\u015fkin model bebe\u011fe kar\u015f\u0131 pasif davran\u0131rken, ba\u015fka bir durumda yeti\u015fkin bebe\u011fi tekmeliyor, yumrukluyor, vuruyor ve ba\u011f\u0131r\u0131yordu. Sonu\u00e7lar, yeti\u015fkin modelin bebe\u011fe kar\u015f\u0131 \u015fiddet i\u00e7eren davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 izleyen \u00e7ocuklar\u0131n daha sonra sald\u0131rgan davran\u0131\u015flar\u0131 taklit etme olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Televizyon, film, oyun ve di\u011fer medyadaki \u015fiddetin \u00e7ocuklar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ne derece etkiledi\u011fi konusundaki tart\u0131\u015fmalar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de devam etmektedir, bu nedenle Bandura’n\u0131n bulgular\u0131n\u0131n hala bu kadar g\u00fcncel olmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Deney ayr\u0131ca, g\u00f6zlemlenen sald\u0131rganl\u0131k ve \u015fiddetin etkilerini ara\u015ft\u0131ran y\u00fczlerce ek \u00e7al\u0131\u015fmaya da ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Dr. Solomon Asch \u2013 Uyum Deneyi<\/h2>\n\n\n\n

Hakl\u0131 oldu\u011funuzu bildi\u011finiz halde grubun geri kalan\u0131 sizinle ayn\u0131 fikirde olmad\u0131\u011f\u0131nda ne yapars\u0131n\u0131z? Grup bask\u0131s\u0131na boyun mu e\u011fersiniz? 1950’lerde yap\u0131lan bir dizi \u00fcnl\u00fc deneyde psikolog Solomon Asch, insanlar\u0131n grubun geri kalan\u0131na uymak i\u00e7in bir testte yanl\u0131\u015f cevap verebileceklerini g\u00f6stermi\u015ftir. Asch’in \u00fcnl\u00fc uyum deneylerinde, insanlara bir \u00e7izgi g\u00f6sterilmi\u015f ve ard\u0131ndan \u00fc\u00e7 ki\u015filik bir gruptan e\u015fle\u015fen uzunluktaki \u00e7izgiyi se\u00e7meleri istenmi\u015ftir. Asch ayr\u0131ca gruba kas\u0131tl\u0131 olarak yanl\u0131\u015f \u00e7izgileri se\u00e7ecek ki\u015filer de yerle\u015ftirmi\u015ftir. Grup bask\u0131s\u0131na direnece\u011fimize inanmak istesek de (\u00f6zellikle de grubun yanl\u0131\u015f oldu\u011funu bildi\u011fimizde), Asch’\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 insanlar\u0131n \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde uyuma yatk\u0131n oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. Asch’in deneyi bize uyumun g\u00fcc\u00fc hakk\u0131nda \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011fretmekle kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda Milgram’\u0131n k\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hretli itaat deneyleri de dahil olmak \u00fczere insanlar\u0131n nas\u0131l uyum sa\u011flad\u0131klar\u0131 ve itaat ettikleri konusunda bir dizi ek ara\u015ft\u0131rmaya ilham verdi.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7lar, di\u011fer insanlar yanl\u0131\u015f sat\u0131r\u0131 se\u00e7ti\u011finde, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n grubun geri kalan\u0131yla ayn\u0131 cevaplar\u0131 verme e\u011filiminde oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fc\u00e7\u00fck Albert<\/h2>\n\n\n\n

1920 y\u0131l\u0131nda davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 teorisyenler John Watson ve Rosalie Rayner, klasik ko\u015fullanman\u0131n insanlara korku a\u015f\u0131lamadaki etkilerini test etmek i\u00e7in 9 ayl\u0131k bir bebek \u00fczerinde deney yapt\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Bu o kadar tart\u0131\u015fmal\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmayd\u0131 ki, bilim ad\u0131na yap\u0131lan etik d\u0131\u015f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n klasik bir \u00f6rne\u011fi oldu\u011fu i\u00e7in psikoloji ders kitaplar\u0131nda ve m\u00fcfredatlar\u0131nda pop\u00fclerlik kazand\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Deneylerden birinde, K\u00fc\u00e7\u00fck Albert’e zarars\u0131z bir uyar\u0131c\u0131 ya da nesne, ilk ba\u015fta korkmad\u0131\u011f\u0131 beyaz bir s\u0131\u00e7an sunuldu. Ancak K\u00fc\u00e7\u00fck Albert beyaz fareyi her g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7eki\u00e7 ve \u00e7elikten olu\u015fan korkutucu bir ses \u00e7al\u0131yorlard\u0131. Yakla\u015f\u0131k 6 e\u015fle\u015ftirmeden sonra, K\u00fc\u00e7\u00fck Albert korkutucu ses olmadan da fareden korkmay\u0131 \u00f6\u011frendi.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fc\u00e7\u00fck Albert, klasik ko\u015fullanma yoluyla kendisine sunulan farkl\u0131 nesnelere kar\u015f\u0131 korku belirtileri geli\u015ftirdi. Hatta korkusunu deney s\u0131ras\u0131nda mevcut olmayan di\u011fer uyaranlara da genellemi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n temelini olu\u015fturan ilgin\u00e7 deneyleri daha \u00f6nce duymu\u015f muydunuz? Psikolojik ve sosyal deneylerle bireylerin davran\u0131\u015flar\u0131 incelenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ocuklar i\u00e7in psikoloji e\u011fitiminin \u00f6nemi bir kez daha bu yaz\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.\u00a0…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3044,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[20],"tags":[],"powerkit_post_featured":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3043"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3043"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3043\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3045,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3043\/revisions\/3045"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3044"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3043"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3043"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3043"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=3043"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}