\u0130nsanl\u0131k tarihi kadar eski bir kavram asl\u0131nda sanat. Ma\u011fara duvarlar\u0131na \u00e7izilen d\u00f6nemden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar pek \u00e7ok eser ve abide yap\u0131ld\u0131. Sanat\u0131n bir tarihi oldu\u011funu unutmamak gerekir. Bu yaz\u0131m\u0131zda ilginizi \u00e7ekebilecek sanat tarihi kitaplar\u0131n\u0131 derledik. <\/p>\n\n\n\n
\u00c7ocuklar i\u00e7in tarih dersi<\/a> elbette ki \u00e7ok \u00f6nemli. Ge\u00e7mi\u015fini bilerek gelece\u011fe g\u00fcvenle y\u00fcr\u00fcmek i\u00e7in \u015fartt\u0131r. Fundomundo\u2019da \u00e7ocuklar i\u00e7in bire bir dersler<\/a> olabilece\u011fi gibi grup dersleri de mevcut. Listemizdeki kitaplar sadece sanat tarihine de\u011fil, d\u00fcnya tarihine de \u0131\u015f\u0131k tutacakt\u0131r. Haz\u0131rsan\u0131z ba\u015flayal\u0131m!<\/p>\n\n\n\n Sanat\u0131n \u0130cad\u0131 kitab\u0131nda Larry Shiner\u2019\u0131n tezi \u015f\u00f6yleydi: On sekizinci y\u00fczy\u0131ldan \u00f6nce Bat\u0131’da geleneksel bir “sanat sistemi” vard\u0131. (Di\u011fer geleneksel k\u00fclt\u00fcrlerde de hala benzer bir sistem vard\u0131r.) Bu sistemde sanat\u00e7\u0131 ya da zanaatkar yetenekli bir yap\u0131mc\u0131 ya da uygulay\u0131c\u0131, sanat eseri ise yetenekli bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n faydal\u0131 bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr ve sanat\u0131n takdir edilmesi, hayat\u0131n geri kalan\u0131ndaki rol\u00fcyle b\u00fct\u00fcnsel olarak ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle “sanat”, Yunanca techne ya da \u0130ngilizce “skill” kelimesiyle yakla\u015f\u0131k olarak ayn\u0131 anlama geliyordu ve bu anlam “sava\u015f sanat\u0131”, “a\u015fk sanat\u0131” ve “t\u0131p sanat\u0131” gibi ifadelerde g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bir sanat\u0131n ve \u00fcr\u00fcnlerinin faydas\u0131 sadece faydac\u0131 ya da dekoratif olanlarla (\u00f6rne\u011fin yemek pi\u015firme, giyim, bar\u0131nma, ki\u015fisel s\u00fcslenme ya da sava\u015f) s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda dini ibadet, k\u00fclt\u00fcrel e\u011fitim ve kutlama, y\u00f6neticileri anma, ge\u00e7i\u015f t\u00f6renlerini i\u015faretleme, e\u011flence ve onu entelekt\u00fcel ve k\u00fclt\u00fcrel ya\u015famla ili\u015fkilendiren di\u011fer bir\u00e7ok i\u015flevi de i\u00e7ermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Bu eski sistemde zanaatk\u00e2rlar, zanaatlar\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak (resim yapmak oyun yazmaktan daha \u00fcst s\u0131ralarda yer al\u0131yordu) genellikle onurland\u0131r\u0131l\u0131yordu ve Michelangelo ve Shakespeare’in yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, kendilerini bireysel olarak ifade edebiliyor ve eserleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla derin ifadelerde bulunabiliyorlard\u0131. Yine de bir zanaat icra ediyorlard\u0131 ve kendilerini ifade etmeleri, patronlar\u0131na ya da i\u015fverenlerine kar\u015f\u0131 sorumluluklar\u0131 ya da Shakespeare’in durumunda oldu\u011fu gibi, tiyatro seyircisinin g\u00f6rmek i\u00e7in para \u00f6deyece\u011fi \u015feylerle s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla, eski sistemde zanaat olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyler (\u00f6rne\u011fin dokumac\u0131l\u0131k, ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi, seramik) \u015fimdikinden daha fazla onurland\u0131r\u0131l\u0131yor ve daha fazla ciddiye al\u0131n\u0131yordu ve sanat olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyler (tiyatro, resim, m\u00fczik besteleme ve icra, dans, vb.) \u015fimdikinden daha fazla zanaat olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Modern sanat fikirleri hen\u00fcz geli\u015fmemi\u015fti. Geleneksel sistemde g\u00fczellik hem \u00e7ok de\u011ferliydi hem de yararl\u0131l\u0131kla o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde ba\u011flant\u0131l\u0131yd\u0131 ki Aquinas, s\u0131radan kullan\u0131m\u0131na uygun olmayan bir eserin g\u00fczel olamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Cam testeresi gibi tuhaf bir \u00f6rnek verir ve bunun g\u00fczel olamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u015fe yaramayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Do\u011fal olarak Aquinas, devasa, i\u015fe yaramaz ve \u00e7o\u011fu zaman olduk\u00e7a g\u00fczel d\u00f6kme cam testereler, tornavidalar, somunlar, c\u0131vatalar ve benzerleriyle \u00fcn yapm\u0131\u015f \u00e7a\u011fda\u015f cam sanat\u00e7\u0131s\u0131 Rick Beck’inki gibi bir eseri asla hayal etmemi\u015fti. Beck’in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, geleneksel sanat sistemi alt\u0131nda asla var olamayacak t\u00fcrden \u015feylerin m\u00fckemmel bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n Shiner’in modern sanat sistemi olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015fey, on sekizinci y\u00fczy\u0131lda k\u0131smen b\u00fcy\u00fcyen orta s\u0131n\u0131f aras\u0131nda sanat i\u00e7in bir pazar\u0131n geli\u015fmesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak bir araya geldi. Yeni sistemde G\u00fczel Sanatlar, rafine zevkin uygun nesnesi olarak zanaatlardan ayr\u0131lm\u0131\u015f ve kullan\u0131\u015fl\u0131l\u0131k bir sanat eseri i\u00e7in olumlu bir \u00f6zellikten ziyade olumsuz bir \u00f6zellik haline gelmi\u015ftir. Sanat i\u00e7in sanat, Vizyoner Deha olarak Sanat\u00e7\u0131 ve benzersiz Estetik Tutum\/Deneyim, G\u00fczel Sanat\u0131n ay\u0131rt edici \u00f6zellikleri olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Galeriler, m\u00fczeler, konser salonlar\u0131 ve k\u00fct\u00fcphaneler gibi sanata adanm\u0131\u015f yeni kurumlar, yeni sistemin merkezi bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Halk\u0131n buralar\u0131n sessiz olunmas\u0131 ve t\u00fcm dikkatini esere vermesi gereken yerler oldu\u011funu \u00f6\u011frenmesi gerekiyordu. Yeni sistemde sanat y\u00fcceltilmi\u015f, on dokuzuncu y\u00fczy\u0131lda neredeyse dini bir \u00f6nem kazanm\u0131\u015f, zanaat ise de\u011fersizle\u015ftirilmi\u015f ve en aza indirgenmi\u015f, yirminci y\u00fczy\u0131lda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda zanaat becerilerinin \u00f6nemli bir rol oynamad\u0131\u011f\u0131 sanat\u00e7\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yer b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Shiner, bu t\u00fcr eksikliklere ra\u011fmen, modern sanat sisteminin hem g\u00fc\u00e7l\u00fc hem de b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici olmaya devam etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Standartlar\u0131 ve idealleri anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6ylesine ele ge\u00e7irdi ki, ge\u00e7mi\u015fin ve di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlerin sanatlar\u0131n\u0131 onun merce\u011finden g\u00f6r\u00fcyoruz ve on sekizinci y\u00fczy\u0131lda icat edildi\u011fi iddias\u0131n\u0131 hemen anlamland\u0131ram\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n Sanat \u0130\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc, en b\u00fcy\u00fcleyici ve tart\u0131\u015fmal\u0131 iki disiplini, sanat ve evrimsel bilimi, sanat\u0131n alg\u0131lanma bi\u00e7iminde devrim yaratacak \u015fekilde inceliyor. Denis Dutton, estetik zevkin evrimsel bir \u00f6zellik oldu\u011funu ve do\u011fal se\u00e7ilimle \u015fekillendi\u011fini savunuyor. Neredeyse t\u00fcm \u00e7a\u011fda\u015f sanat ele\u015ftirisi ve akademik teorinin iddia etti\u011fi gibi “sosyal olarak in\u015fa edilmi\u015f” de\u011fildir. \u0130nsanlar\u0131n sanat\u0131 takdir etmesi do\u011fu\u015ftan gelir ve baz\u0131 sanatsal de\u011ferler k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131nda evrenseldir; \u00f6rne\u011fin eski savanalar gibi su ve uzaktaki a\u011fa\u00e7lar\u0131 i\u00e7eren manzaralar\u0131n tercih edilmesi gibi. E\u011fer Afrika’dan Alaska’ya insanlar hominid atalar\u0131m\u0131z\u0131n ilgisini \u00e7ekmi\u015f olabilecek imgeleri tercih ediyorsa, bu t\u00fcm sanat tarihi disiplini i\u00e7in ne anlama geliyor? Dutton, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mant\u0131k ve sa\u011flam kan\u0131tlarla, sanat ele\u015ftirisinin soyut bir “teori” \u00fczerine de\u011fil, evrim anlay\u0131\u015f\u0131 \u00fczerine kurulmas\u0131 gerekti\u011fini savunuyor. Bilim \u00e7evrelerinde tart\u0131\u015fma, sanat d\u00fcnyas\u0131nda ise karga\u015fa yarataca\u011f\u0131 kesin olan Sanat \u0130\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc, hem sanat\u0131n do\u011fas\u0131na hem de insan zihninin i\u015fleyi\u015fine dair radikal yeni kavray\u0131\u015flar sunuyor.<\/p>\n\n\n\n Sel\u00e7uk M\u00fclayim\u2019in kitab\u0131 sanat\u0131n temel kavramlar\u0131n\u0131 ve terminolojisini ele al\u0131yor. \u00d6zel bir konuya odaklanm\u0131\u015f saf ve rafine bir kitap olarak de\u011ferlendirebilir. Sanat kuram\u0131n\u0131 farkl\u0131 bir \u015fekilde alarak okuyucularla payla\u015fma derdinde. Sanata ilgi duyanlar ve sanat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fcten bireyler i\u00e7in uygun niteliktedir. <\/p>\n\n\n\n Profes\u00f6r Gombrich ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilgisini ve bilgeli\u011fini her ya\u015ftan ve her kesimden okuyucularla bulu\u015fturuyor. Sanat tarihine g\u00f6z atmaya ve yolculu\u011fa \u00e7\u0131kmaya haz\u0131rlan\u0131n. <\/p>\n\n\n\n Gombrich sanat tarihi derken “binalar\u0131n, resim yap\u0131m\u0131n\u0131n ve heykel yap\u0131m\u0131n\u0131n tarihini” kastediyor. Nerede ya da ne zaman ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine bakmaks\u0131z\u0131n t\u00fcm bu \u015feyleri bu tarihin bir par\u00e7as\u0131 olarak ele al\u0131yor, ancak Bat\u0131’daki sanat tarihine odaklan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Gombrich Avrupa (ve Amerika) d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fclkelerden baz\u0131 sanat eserlerine de yer vermektedir. Bunu sadece gerekli oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde yap\u0131yor ki bu da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz tarih\u00e7ilerinin yapabilece\u011finden \u00e7ok daha az\u0131 anlam\u0131na geliyor. \u00d6rne\u011fin Gombrich, ilkel sanat tart\u0131\u015fmas\u0131nda Tahiti’den basit\u00e7e tasarlanm\u0131\u015f ah\u015fap bir s\u0131r\u0131k ve Papua Yeni Gine’den bir rit\u00fcel maskesinin yan\u0131 s\u0131ra eski Nijerya’dan fevkalade ger\u00e7ek\u00e7i bir bronz kafa ve Yeni Zelanda Maorileri taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f karma\u015f\u0131k bir ah\u015fap oymaya da yer veriyor. Gombrich bu hik\u00e2yenin daha fazlas\u0131n\u0131 payla\u015ft\u0131k\u00e7a, se\u00e7icili\u011fi daha da \u00f6nem kazan\u0131yor. Ger\u00e7ekten de, bir kusur olmak bir yana, Sanat\u0131n \u00d6yk\u00fcs\u00fc’n\u00fcn tart\u0131\u015fmas\u0131z en \u00f6nemli erdemi, kitlesel \u00e7ekicili\u011fini di\u011ferlerinden daha fazla a\u00e7\u0131klayan \u015fey.<\/p>\n\n\n\n Bunu takip eden baz\u0131 \u00f6zellikleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Birincisi, bir\u00e7ok sanat tarihi kitab\u0131nda yayg\u0131n olan teknik terimler bu kitapta yoktur. Burada uzun uzun renk tart\u0131\u015fmalar\u0131 yok. Yazar\u0131n ne dedi\u011fini anlamak i\u00e7in hat\u0131rlanmas\u0131 gereken \u00e7ok say\u0131da isim ya da bak\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok say\u0131da resim de yok. Gombrich yorumlar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca g\u00f6sterdi\u011fi sanat eserleriyle -genellikle ayn\u0131 sayfada- s\u0131n\u0131rl\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130nsanl\u0131k tarihi kadar eski bir kavram asl\u0131nda sanat. Ma\u011fara duvarlar\u0131na \u00e7izilen d\u00f6nemden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar pek \u00e7ok eser ve abide yap\u0131ld\u0131. Sanat\u0131n bir tarihi oldu\u011funu unutmamak gerekir. Bu yaz\u0131m\u0131zda ilginizi \u00e7ekebilecek…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3060,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"powerkit_post_featured":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3058"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3058"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3058\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3061,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3058\/revisions\/3061"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3060"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3058"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3058"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3058"},{"taxonomy":"powerkit_post_featured","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.fundomundo.com\/kesfet\/wp-json\/wp\/v2\/powerkit_post_featured?post=3058"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Sanat\u0131n \u0130cad\u0131: Bir K\u00fclt\u00fcr Tarihi – Larry Shiner<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Sanat \u0130\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc: G\u00fczellik, Zevk ve \u0130nsan Evrimi \u2013 Denis Dutton<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Sanata Giri\u015f – Sel\u00e7uk M\u00fclayim<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Sanat\u0131n \u00d6yk\u00fcs\u00fc \u2013 E. H. Gombrich<\/strong><\/h2>\n\n\n\n